Herbert Fiedler (1891-1962)
%20_%20Gevangenen%20in%20het%20interneringskamp%20in%20Hilversum'%20_%20Galerie%20.jpeg)
Herbert Fiedler
(Duitsland 1891-1962 Nederland)
‘Gevangenen in het interneringskamp in Hilversum' (*)
potlood, inkt en gouache op papier
48 x 58 cm
linksonder gesigneerd en gedateerd 'Fiedler. 45'
Herkomst:
Sotheby’s, Amsterdam 26 november 2002 | ‘Modern and contemporary art’ | lotnummer 118 | aangekocht door R. Smithuis.
Christie's, Amsterdam 9 april 2007 | ‘Paintings, drawings and watercolours’ | lotnummer 347 | aangekocht door R.S. Stokvis
Tentoonstellingen:
Amsterdam, Galerie d'Eendt | ‘Otto Herbert Fiedler: gouaches en aquarellen’, 9 december 1963 tot en met 4 januari 1964, cat. no. 21.
Leiden, Museum De Lakenhal | ‘Herbert Fiedler, Schilderijen, gouaches en tekeningen uit een Haagse verzameling’ | 17 december 1965 tot en met 24 januari 1966, cat. no. 37.
Op 28 mei 1945, amper drie weken na de bevrijding van Nederland, sloeg de ijzeren deur van het interneringskamp in Hilversum achter Herbert Fiedler dicht. Voor de Duits-Nederlandse expressionistische schilder was de situatie even absurd als tragisch. In 1933 had hij nazi-Duitsland nog halsoverkop verlaten, op de vlucht voor een regime dat zijn kunst verafschuwde. Nu zat hij vast tussen collaborateurs en NSB'ers, puur vanwege zijn Duitse paspoort.
De chaos van de naoorlogse zuivering kende weinig nuance. Fiedler was Duitser, en hij had tijdens de bezetting geëxposeerd met de kunstenaarsvereniging De Onafhankelijken. Bovendien had hij noodgedwongen hand-en-spandiensten voor de Wehrmacht moeten verrichten nadat zijn Canadese bezittingen in beslag waren genomen. Dat de SS-krant De Storm tijdens de oorlog nog hard de spot had gedreven met zijn 'ontaarde' expressionistische schilderstijl, deed er bij zijn arrestatie niet toe. Hij was de vijand, althans op papier.
Binnen de muren van het Hilversumse kamp heerste een grimmige, onzekere sfeer. Terwijl de buitenwereld feestvierde, zat Fiedler vast tussen de mensen die hij altijd had veracht. Hij deed wat hij altijd deed om te overleven: observeren en vastleggen. Met de schaarse materialen die hij had, tekende en schilderde hij de moedeloze gezichten om hem heen. Zijn latere werk 'Gevangenen in het interneringskamp in Hilversum' werd een rauwe, visuele getuigenis van die benauwde weken.
Onderburen, collega-kunstenaars en zelfs lokale verzetsstrijders van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO) kwamen direct in geweer voor de schilder. Ze schreven steunverklaringen en getuigden van zijn goede gedrag tijdens de bezetting. Fiedler had geen nazi-sympathieën; hij was een slachtoffer van de bureaucreatie van de bevrijders.
De massale steun had effect. Op 21 juli 1945, na negenenvijftig dagen gevangenschap, werd Fiedler vrijgelaten. Hoewel hij als zuiveringsmaatregel nog tot 1 januari 1946 een tentoonstellingsverbod kreeg opgelegd, liet hij zich niet stoppen. Terug in zijn atelier greep hij direct naar het penseel. De bittere ervaring in het kamp had zijn vrijheidsdrang niet gebroken, maar juist omgezet in hernieuwde artistieke energie.
De voorstelling staat geregistreerd bij het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis in Den Haag.
Met dank aan:
Robin Gouwswaard | Hilversum in de oorlog
