Nicolaas Wijnberg (1918-2006)
%20_%20'Aan%20het%20strand%20-%20no_%2021'%20_%20Galerie%20Nieuw%20Schoten.jpg)
Nicolaas Wijnberg
(1918-2006)
'Aan het strand, no. 21'
olieverf op paneel
64 x 49 cm
gesigneerd en gedateerd '52 rechtsondervoorzien van titel rechtsonder
Het strand als theaterpodium
Op het eerste gezicht lijkt het een herkenbaar Nederlands tafereel: een zomers strand met houten kleedhokjes en klassieke rieten strandstoelen. Toch roept het schilderij van Nicolaas Wijnberg uit 1952 allesbehalve een zorgeloze vakantiesfeer op. In plaats van vrolijke badgasten en zonovergoten duinen, plaatst de kunstenaar de kijker in een droomachtige, bijna metafysische wereld waarin alledaagse strandobjecten een monumentale en raadselachtige lading krijgen.
Een eigen koers in de jaren vijftig
Toen Wijnberg dit doek in 1952 signeerde, bevond de Nederlandse kunstwereld zich in een roerige periode. Terwijl de abstracte kunst en de experimentele Cobra-beweging terrein wonnen, koos Wijnberg bewust voor een andere route. Als medeoprichter van de Amsterdamse kunstenaarsgroep De Realisten bleef hij trouw aan de figuratie, zij het op een zeer persoonlijke, expressieve manier.
In de vroege jaren vijftig verschoof zijn stijl van een losse, impressionistische toets naar een krachtigere beeldtaal met diepe kleurcontrasten en een surreële ondertoon.
Het strand was in die jaren een geliefd motief voor hem — eerder maakte hij al het bekende doek 'Het Vrouwenstrand' (1951). De open kustlijn bood hem de ideale ruimte om de verhouding tussen mens, natuur en verbeelding te onderzoeken.
De blik van een decorontwerper
Wie goed naar de compositie kijkt, herkent direct Wijnbergs tweede grote passie: het theater. Decennialang was hij een vooraanstaand decor- en kostuumontwerper, onder meer voor het Scapino Ballet. Op dit schilderij is het strand dan ook geen natuurlijk landschap, maar een zorgvuldig geënsceneerd toneel.
Op de voorgrond staan links en rechts hoge, rieten strandstoelen met hun rug naar de kijker toegekeerd, als donkere coulissen die het blikveld kaderen. Op de rechterstoel prijkt het cijfer 21 — een nuchter, alledaags detail dat de verder zo vervreemdende scène verankert in de werkelijkheid. In het midden staan de felgekleurde houten strandhokjes opgesteld als geometrische decorstukken, scherp afgetekend tegen het onrustige zand en de dramatische lucht.
Intimiteit in een onwerkelijk licht
Boven dit alles opent zich een hemel waaruit brede, bijna theaterachtige lichtstralen neerdalen. Deze lichtval geeft het tafereel een mystieke sfeer, alsof er elk moment een bijzondere gebeurtenis kan plaatsvinden.
Tegen de helderblauwe wand van het middelste strandhokje bevindt zich het emotionele zwaartepunt van het schilderij. Daar leunen twee in elkaar verstrengelde, blauwachtige figuren. Ze lijken haast op te gaan in de schaduw van het hout. Het contrast tussen de harde, hoekige lijnen van het hokje en de zachte, bijna spookachtige verschijning van het koppel is veelzeggend. In de weidsheid van het verlaten strand en onder de overweldigende hemel zoeken de twee mensen beschutting en nabijheid bij elkaar.
Met dit werk uit 1952 laat Nicolaas Wijnberg zien hoe een vertrouwd Hollands decor kan veranderen in een poëtisch schouwtoneel over menselijke kwetsbaarheid, verbeelding en de stille kracht van het alledaagse.
