top of page
Logo Galerie Nieuw Schoten art consultancy

"Elk groot kunstwerk openbaart vanzelf de problematiek van het menselijk bestaan."                                           Gerard Reve

Johannes Roelandse (1888-1978)

Roelandse, Johannes (1888-1978) _ 'De Bakenesserkerk vanuit de Valkestraat, Haarlem' _ Gal

Johannes Roelandse

(1888-1978)

 

'De Bakenesserkerk vanuit de Valkestraat, Haarlem'
olieverf op doek op paneel
47.5 x 36.5 cm
gesigneerd rechtsonder

​

Herkomst:

Kunsthandel Simonis & Buunk, Ede

Particuliere collectie.

de-valkestraat-met-zicht-op-de-bakenesserkerk-haarlem-bron-google-streetview.webp

Hoe een schilderij van de Bakenesserkerk jarenlang voor Leiden doorging

​

In de kunsthandel en op veilingen duiken regelmatig topografische stadsgezichten op waarvan de exacte locatie in de loop der tijd verloren is gegaan. Een sprekend voorbeeld is een zonnig, impressionistisch olieverfschilderij van Jan Roelandse. Het werk werd jarenlang gecatalogiseerd onder de titel Gezicht in Leiden met de toren van het Stadhuis. Wie echter goed naar de architectonische details kijkt, ontdekt dat het doek helemaal niet in Leiden is geschilderd, maar midden in het historische hart van Haarlem: het toont de Bakenesserkerk, gezien vanuit de Valkestraat.

​

De verwarring met Leiden

Dat een werk van Jan Roelandse al snel aan Leiden werd toegeschreven, is goed verklaarbaar. Roelandse groeide op in de Sleutelstad, behoorde tot de zogeheten Leidse School en legde zijn geboortestad talloze malen vast. Bovendien vertoont de ranke, opengewerkte spits met keizerskroon op de achtergrond van het schilderij op het eerste gezicht sterke gelijkenis met de historische toren van het oude Leidse Stadhuis, zoals die eruitzag vóór de verwoestende stadsbrand van 1929.

​

Toch schilderde Roelandse regelmatig buiten zijn eigen regio. Als schipperszoon voer hij met zijn eigen boeier door heel Holland en trok hij er met zijn schildersdoos op uit om direct naar de natuur — en plein air — te werken. Zo bezocht hij ook Haarlem, waar hij onder meer gezichten op de Koepelgevangenis en de oude binnenstad vastlegde.

 

Het koor als onomstotelijk bewijs

De sleutel tot de juiste herkomst van het schilderij ligt niet alleen in de toren, maar vooral in het gebouwdeel direct linksvoor de torenvoet. Daar schilderde Roelandse met losse, trefzekere penseelstreken een vijfzijdige koorafsluiting met hoog opgaande spitsboogvensters, steunberen en een donker leiendak. Dit specifieke bouwdeel hoort onmiskenbaar bij de oostzijde van de Haarlemse Bakenesserkerk. Dit is het oudste, vijftiende-eeuwse gedeelte van de kerk, dat direct grenst aan ’t Krom en de Kokstraat. Bij het Leidse Stadhuis ontbreekt een dergelijk gotisch kerkkoor volledig; daar wordt de toren geflankeerd door de beroemde renaissancegevel aan de Breestraat en de bebouwing aan de Vismarkt.

 

Een klassiek schildersstandpunt in de Valkestraat

Het standpunt dat Roelandse voor zijn ezel koos, blijkt de smalle Valkestraat te zijn. Vanuit deze straat loopt de zichtlijn kaarsrecht op het koor en de toren van de Bakenesserkerk af. De opeenvolgende trap- en tuitgevels aan de rechterzijde van het schilderij en de lagere bebouwing aan de linkerzijde vormen het herkenbare decor van dit eeuwenoude Haarlemse straatje. Op de voorgrond vangt het zonlicht de gevels, terwijl een paar buurtbewoners en een handkar het straatbeeld verlevendigen.

​

Met deze compositie trad Jan Roelandse in de voetsporen van grote negentiende-eeuwse voorgangers. Precies ditzelfde perspectief vanuit de Valkestraat was al in de romantiek een geliefd onderwerp voor stadsgezichtschilders. Zo legde Bartholomeus Johannes van Hove in 1845 exact dezelfde zichtlijn vast op zijn schilderij Bakenesserkerk gezien vanuit de Valkestraat, Haarlem, en ook meesters als Petrus Gerardus Vertin schilderden de kerk vanuit deze karakteristieke hoek.

​

Een herontdekt stukje stadsgeschiedenis

Door de bebouwing en de zichtlijn nauwkeurig te vergelijken met de Haarlemse topografie, krijgt het schilderij van Jan Roelandse zijn ware identiteit terug. Het doek is niet alleen een fraai voorbeeld van zijn vlotte, aan de Haagse School verwante penseelvoering, maar ook een waardevol tijdsbeeld van de wijk Bakenes in het begin van de twintigste eeuw. Wat jarenlang doorging voor een herinnering aan het verdwenen Leidse stadhuis, blijkt bij nader inzien een ode aan een van de meest schilderachtige doorkijkjes van Haarlem.

Bron: Google Maps. 

Interesse in deze voorstelling, bel of mail ons!

bottom of page